menyikapi penyakit hati
Khutbah Jumat
M
Muhamad Busrol Karim
3 Mei 2026
4 menit baca
0 views
Tentu, ini draf khutbah Jumat dengan tema menyikapi penyakit hati, menggunakan Bahasa Jawa Halus (Standar Mimbar), dengan gaya Standar Profesional, da...
Tentu, ini draf khutbah Jumat dengan tema menyikapi penyakit hati, menggunakan Bahasa Jawa Halus (Standar Mimbar), dengan gaya Standar Profesional, dan bertujuan untuk menyentuh hati jamaah:
---
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِينَ، نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللهِ، أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِيْ بِتَقْوَى اللهِ فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ. قَالَ اللهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ الْكَرِيْمِ: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ.
Ma'asyiral Muslimin rahimakumullah...
Nalika kita ngagem busana ingkang samadya, nalika kita nginum banyu sanguning urip, sok-sok kita lali... lali kaliyan busana ingkang sejatosipun, lali kaliyan banyu gesang ingkang sejatosipun. Kados pundi kabaripun penggalih kita, bilih panggenan gesang kalbu kita ingkang paling suci, ingkang kedah dados sumber cahyaning gesang, malah katutupan mendhung dosa lan maksiat? Kados pundi kabaripun ati ingkang kedah dados taman suci kanggé Gusti Allah, malah wonten ing salebetipun dados sarangipun setan lan hawa nepsu? Dinten menika, sumangga kita sami memenggahi panyakit ingkang awrat, ingkang saged ngleremaken gesang kita sak-lawase, inggih menika penyakit hati.
Panyakit hati menika kathah rupanipun. Kadang dados griya panyimpenanipun sifat meneng-menengan (riya), ing pundi kathah amal sae kita ingkang sejatosipun kados ta lumaku ing margi Allah, nanging sejatosipun namung kanggé puji-pujianipun manungsané. Menapa malih bilih kita nindakaken ibadah kanthi ati ingkang getun, kanthi amalan ingkang katingal sae, nanging sejatosipun ing salebetipun kita tansah ngarep-arep pandangan lan pujian saking sesami. Kados ingkang dipun dhawuhaken Gusti Allah Ta'ala:
وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ
"Padahal anging prentah marang dhèwèké iku supaya nyembah marang Allah kalawan ikhlas nglakoni agama katur marang panjenengane, dadi wong kang lurus, ngadegake shalat lan ngakehake zakat, iku agama kang jejeg." (QS. Al-Bayyinah: 5).
Ma'asyiral Muslimin rahimakumullah...
Kadang penyakit menika ngrembaka dados sifat dumeh lan gumedhe (takabbur). Kula lan panjenengan sami tansah ngrasa luwih saking tiyang sanes. Luwih pinter, luwih sugih, luwih mulya, ngantos lali bilih sedaya menika pinaringan saking Gusti Allah. Kita nimbang-nimbang tiyang sanes kanthi ati ingkang remeh, ngrasa piyambak ingkang paling bener lan paling sae. Sakderengipun kita mbanting tiyang sanes, sumangga kita nimbang-nimbang sekedap, menapa ingkang sampun kita lampahi menika sampun leres kados pundi? Urip menika namung sekedap, lan Gusti Allah sumerep ingkang paling jero. Kados sabda Nabi Muhammad SAW:
"Sapa kang ing dalem atine ana sekabehane rasa gumede sangang sak-woh woh sawit, to ora bakal mlebu ing suwarga." (HR. Muslim).
Ma'asyiral Muslimin rahimakumullah...
Panyakit sanes inggih menika sifat sengit lan nesun (hasad lan ghadab). Kula lan panjenengan tansah rumangsa ora tentrem bilih ningali tiyang sanes pinaringan kabegjan. Kumendel ing ati, "Kenapa kok deweke sing oleh rejeki, kenapa kok deweke sing oleh kemuliaan?" Lali bilih gusti Allah ingkang maringaken rejeki lan kemuliaan, sarta paringaken menika kanti wicaksana. Kadang nesun ngantos dadi gething, ngrusak silaturahmi lan tresna. Menapa kita lali bilih Gusti Allah gumantung kaliyan pandanganipun kawula-Nipun? Kados ingkang dipun paringaken pangandikan Nabi Muhammad SAW:
"Manawa nyawang marang sedulure ing dalem kahanane sengit, kabeh amale bakal rusak." (HR. Ahmad).
Ma'asyiral Muslimin rahimakumullah...
Paling awrat menika bilih hati kita sampun katutup kapenak dening donya (hubbud dunya). Hati kita sampun boten sumerep malih ing kawajibane kanggé Gusti Allah. Kabeh lumaku namung ngemut-emut donya: ngumpulaken arta, ngoyak pangkat, nikmati kesenengan mlémpékan. Lali marang akhirat, lali marang pengadilan Allah, lali marang pitakonan ing jero kubur. Nalikaprechengan ngibadah, kita kesedhan. Nalikaprechengan nindakake perintah Allah, kita mumet. Nalikaprechengan nglakoni dosa, malah krasan. Kados pundi nasibe tiyang ingkang sejatos-sejatosipun kelangan ati, ing pundi tiyang menika punika ingkang kelangan tujuan gesange? Gusti Allah sampun paring weling:
"Lan ojo padha sira nindakake tindak tanduk ana ing bumi kanthi angkuh, sateme sira ora bakal bisa nembus bumi lan Ora bisa ngalahake gunung." (QS. Al-Isra: 37).
Ma'asyiral Muslimin rahimakumullah...
Kados pundi carane nambani panyakit hati menika? Kaping pisan, kita kedah ngraosaken kasedihan ing njero ati bilih kita sampun nandhang panyakit menika. Nyuwun ngapuro kaliyan Gusti Allah kanthi tulus (taubat nasuha). Kados ingkang dipun dhawuhaken Gusti Allah:
"Lan tampa taubat saking kawula ingsun, lan ngampura kejahatan-kejahatan lan ngerteni apa kang padha sira lakoni." (QS. Saba: 13).
Kaping kalih, kita kedah nambah ilmu agama. Amargi kanthi ilmu, kita saget mangertos pundi ingkang sae lan pundi ingkang awon, pundi ingkang diredani Allah lan pundi ingkang murka. Mulai mangertos hakikatipun Gusti Allah, hakikatipun gesang wonten donya lan hakikatipun akhirat.
Kaping tigo, kita kedah kathah-kathahipun dzikir lan nglampahi ibadah. Dzikir menika nentremaken ati. Kados dhawuhipun Gusti Allah:
"Kanggo wong kang padha angandel lan atine padha tenang kalawan dzikir marang Allah. Elinga kalawan dzikir marang Allah, ati iku padha tenang." (QS. Ar-Ra'd: 28).
Kaping sekawan, kita kedah saged ngelingi mati. Menawi kita kathah angelingi pati, kita badhe luwih nindakaken amal sae lan tebih saking dosa. Mugi-mugi kita sedaya saged njagi ati kita saking panyakit ingkang awrat menika. Mugiyo ati kita dados lembah ingkang subur kanggé panuwunan Gusti Allah, lan dados taman suci ingkang tansah dipun paringi rahmat lan hidayah saking Gusti Allah.
بَارَكَ اللهُ لِيْ وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيْمِ، وَنَفَعَنِيْ وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيْمِ. أَقُوْلُ قَوْلِيْ هَذَا وَأَسْتَغْفِرُ اللهَ الْعَظِيْمَ لِيْ وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِيْنَ وَالْمُسْلِمَاتِ فَاسْتَغْفِرُوْهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ.